Rüşvet ve irtikap suçu, hem kamu düzenini hem de bireylerin haklarını ciddi şekilde ihlal eden yasal suçlardır. Bu suçlar, özellikle kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kullanmalarıyla ilişkilendirilir ve toplumda adalete olan güveni zedeler. Bu makalede, rüşvet ve irtikap suçunun ne olduğunu anlatacağız. Suçların cezalarını detaylandıracağız.
Rüşvet Suçu ( TCK 252 ) Nedir?
Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinİn görevine giren bir işi menfaat karşılığında yapması veya yapmamsıdır. Bu durum, o kişinin görevini yerine getirirken belirli bir işlemi yapması veya yapmaması karşılığında gerçekleşir. Bu menfaat, para, mal, hizmet veya başka bir çıkar şeklinde olabilir. Rüşvet suçundan söz edebilmek için rüşvet alan ile rüşvet veren arasında bir rüşvet anlaşması olması gerekir (TCK 252/3). Rüşvet, hem rüşvet veren hem de rüşvet alan için suç oluşturur. Kamu görevlisi olmayan kişiler rüşvet alma suçunu işleyemezler. Bu kişiler suçun azmettiricisi veya suça yardım eden olabilirler.
TCK 252. Maddede tanımlı rüşvet suçundan bahsedebilmek için rüşvet konusu işlem kamu görevlisinin kendi yetki alanına giren bir konu olmalıdır. Kamu görevlisi, kendi görev alanına girmeyen bir konuda rüşvet suçu ile suçlanamaz. Bu durumda olayın özellliğine göre görevi kötüye kullnama suçu veya dolandırıcılık suçundan söz edilebilir .
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun, 04.05.1987 tarihli ve 1987/600 Esas, 1987/245 ... Kararında vurgulandığı gibi rüşvet suçunun konusu, işin yapılması veya yapılmaması olduğundan, şarta bağlı rüşvet sözleşmesinin yapılamayacağı, zira şart gerçekleşmediğinde rüşvet sözleşmesinin gereğinin yerine getirilemeyeceği, başka bir anlatımla anlaşma konusunun ortadan kalkacağı,
öğretide de , rüşvet alma suçu yönünden, kamu görevlisinin rüşvet talep etmesine karşılık, ferdin, kamu görevlisini yakalatmak için onunla anlaşmış görünmesi durumunda, suç tipini düzenleyen maddenin aradığı anlamda bir rüşvet anlaşması olmadığından, rüşvet suçunun alan açısından kalkışma derecesinde kalacağı, çünkü bu halde icra hareketlerinin, failin elinde olmayan engel nedenler yüzünden tamamlanamadığı kabul edilmiştir. (Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk – Prof. Dr. Ahmet Gökcen – Yrd. Doç. Dr. A. Caner Yenidünya, Ceza Hukuku Özel Hükümler, 7. Bası, sh. 720-731)
Rüşvet suçu, öğretide de açıkça vurgulandığı üzere iki taraflı bir suçtur. Bir karşılaşma suçu olduğu için, zorunlu olarak suçun işlenişine katılanlar, aynı amacın gerçekleşmesini hedeflemekte, fakat farklı yönlerden hareket etmektedirler. Bu suç ile yasaklanan eylemler, rüşvet alan kamu görevlisi bakımından rüşvet alma, rüşveti veren fail bakımından ise, rüşvet vermedir. Bu nedenle de yararı sağlayan veya bu yolda anlaşmaya varan (vaadde bulunan) kişi ile kamu görevlisi arasında, serbest iradeye dayalı bir “rüşvet anlaşması” bulunmaktadır. (Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk – Prof. Dr. Ahmet Gökcen – Yrd. Doç. Dr. A. Caner Yenidünya, Ceza Hukuku Özel Hükümler, 7. Bası, sh.699 vd.; Prof. Dr. Durmuş Tezcan – Doç. Dr. Mustafa Ruhan Erdem – Yrd. Doç. Dr. R. Murat Önok, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 6. Bası. Sh.810 vd.)
Rüşvet Suçunun Cezası
Türk Ceza Kanunu’nun 252. maddesine göre, rüşvet suçunun cezası 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasıdır (TCK 252/1).
Eğer kamu görevlisi rüşvet teklifinde bulunmuş ancak bu durum kabul görmediyse suçun cezası yarı oranında indirilir (TCK 252/4). Bu durumda suçun cezası 2 yıldan 6 yıla kadar hapis cezasıdır.
İrtikap Suçu ( TCK 250 ) Nedir?
İrtikap suçu, kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak, bir kişiden zorla veya hileyle menfaat sağlamasıdır. İrtikap, rüşvetten farklı olarak, kamu görevlisinin aktif bir şekilde menfaat talep etmesi veya zorla elde etmesiyle gerçekleşir.
TCK m. 250
(1) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.
(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
İrtikap suçu da rüşvet suçunda olduğu gibi kamu görevlisi tarafından işlenebilen bir suç türüdür. Kamu görevlisi olmayan kişiler ancak suçun azmettricisi veya suça yardım eden konumunda olabilir. Yargıtay içtihalerinde irtikap suçu : Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 30/03/2010 tarihli ve 2009/5-167-2010/70 sayılı Kararında da , “icbar suretiyle irtikap suçunda mağdurun iradesini baskı altında tutmaya elverişli olmak koşuluyla, doğrudan doğruya veya dolaylı biçimde yapılan her türlü zorlayıcı hareketin icbar kavramına dahil olduğu, manevi cebirin, belli bir şiddete ulaşması, ciddi olması, mağdurun baskının etkisinden kolaylıkla kurtulma olanağının bulunmaması gerektiği,” Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 29.01.2013 tarihli, 2012/5-1269 E. ve 2013/36 K. sayılı kararına göre; “İcbar suretiyle irtikap suçunun gerçekleşmesi kamu görevlisinin nüfuzunu kötüye kullanmasını gerektirmektedir. Nüfuz, kamu görevlisinin görevinin vermiş olduğu yetki ve imkanlar nedeniyle sahip olduğu güç ve etkinlik; bunun kötüye kullanılması ise yetki ve imkanların sağladığı ayrıcalıklı üstün konumdan yararlanarak görevlinin kendisi ya da başkasına yarar sağlaması olup, kamu görevlisi görevi gereği sahip olduğu gücü haksız yarar elde etme amacıyla kullanmaktadır”. şeklinde tanımlanmıştır.
İrtikap Suçunun Cezası
Türk Ceza Kanunu’nun 250/1. maddesine göre, irtikap suçu zorlama (icbar) ile işlenirse 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası hükmedilecektir. Kamu görevlisinin görevi gereği yapması gereken bir işi menfaat temin etmeden yapmaması icbar olarak kabul edilmektedir.
Kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak hileli davranışlar ile mağduru ikna ederek mefaat temin etmesi ikna suretiyle iritap suçunu oluşturur. Bu durumda suçun cezası 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıdır. (TCK md. 250/2).
Kamu görevlisinin mağdurun hatasından faydalanarak görevini kötüye kullanıp menfaat sağlaması durumunda 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına hükmedilecektir. (TCK md. 250/2)
TCK md. 250/4. maddede etkin pişmanlık hükümleri yer almaktadır. Fail pişmanlık gösterip suçtan meydana gelen zararı giderdiğinde cezada 1/2 oranında indirim söz konusu olabilecektir.
Neden Bir Ceza Avukatı ile Çalışmalısınız?
- Hukuki Süreçlerde Rehberlik: Ceza avukatları, rüşvet ve irtikap davalarında izlenmesi gereken yasal süreçler konusunda size rehberlik eder. Dosyanızın takibini yaparak, haklarınızı korumanızı sağlar.
- Delil Toplama ve Sunma: Bu tür davalarda deliller büyük önem taşır. Ceza avukatınız, delillerin toplanması, saklanması ve mahkemeye sunulması sürecinde size yardımcı olur.
- Cezanın Azaltılması veya Kaldırılması: Deneyimli bir avukat, suçun niteliğine göre cezanın azaltılması veya kaldırılması için gerekli hukuki girişimlerde bulunabilir.
- Adil Yargılanma Hakkı: Ceza avukatınız, adil yargılanma hakkınızın korunması için çaba gösterir. Bu, özellikle rüşvet ve irtikap gibi hassas davalarda büyük önem taşır.
Sonuç
Rüşvet ve irtikap suçları, hem toplumsal adaleti hem de bireysel hakları ciddi şekilde etkileyen suçlardır. Bu tür davalarda, hukuki süreçlerin karmaşıklığı nedeniyle deneyimli bir ceza avukatı ile çalışmak büyük bir avantaj sağlar. Ayrıca, cezaların ağırlığı da bu durumu önemli kılmaktadır. Eğer siz de rüşvet veya irtikap suçu ile ilgili bir davada taraf iseniz ceza avukatına ile çalışmanız tavsiye edilir.
Av. Ahmet Ayhan ÖZTÜRK
Öztürk ve Çiçek Hukuk Ofisi , Altayçeşme Mah. Çamlı Sok. Dap Royal Center D Blok Kat:13 Daire 50 Maltepe/ İstanbul
(0552) 730 84 96