Sağlık sektöründe reklam ve tanıtım faaliyetleri, Sağlık Bakanlığı tarafından sıkı kurallarla düzenleniyor. Bu yazıda, sağlık hizmetlerinde reklam yasakları, tanıtım sınırları, mevzuat ve uygulanan yaptırımlar hakkında önemli bilgileri özetledik.
Sağlık Sektöründe Reklam Yasakları
- Sağlık Sektöründe Reklam Olarak Değerlendirilen Eylemler?
Sağlık sektöründe reklam yapmak yasaktır. Özel sağlık tesisleri, sağlık hizmet sunucuları veya tıp meslekleriyle bağlantılı olarak yapılan herhangi bir mecrada yapılan yazılı, görsel veya işitsel ticari amaçlı tüm pazarlama iletişimleri “reklam” kapsamında değerlendirilir. - Yasaklar:
Sağlık alanında reklam yapmak kesinlikle yasaktır. Örtülü veya açık şekilde hizmet özendirici içerikler, kesinlik vaatleri veya haksız rekabete yol açan ifadeler kullanılamaz.
Tanıtım ve Bilgilendirmenin Sınırları
Reklam amacı güdülmeden sağlık kuruluşu ile ilgili tanıtım ve bilgilendirme yapılabilir. Özel Sağlık Tesisi ve Hekimler için aşağıda yer alan bilgiler bilgilendirme amaçlı yayın yapılabilir. Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik ile yazılı, görsel ve işitsel mecralarında yapılabilecek tanıtım ve bilgilendirme sınırları çizilmiştir.
Özel Sağlık Tesisleri İçin İzin Verilenler:
- Hizmet verilen uzmanlık dalları,
- Adres ve iletişim bilgileri,
- Sağlığı koruyucu/geliştirici genel bilgiler.
Hekimler İçin İzin Verilenler:
- Akademik unvan,
- Muayene gün ve saatleri,
- Hasta kabul edilen yer ve zaman bilgisi.
Bilgilendirmeler; bilimsel kanıtı olmayan tedavi yöntemleri, kişisel veri izni olmadan yapılan iletişim veya belirli bir kuruluşa yönlendirme içeremez.
Uyulması Gereken Mevzuat
Sağlıkta tanıtım faaliyetleri, aşağıdaki yasa ve yönetmeliklere uygun olmalıdır:
- 1219 Sayılı Tababet Kanunu 24. ve 40. Maddeler ,
- Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi 8, 9 ve 39’uncu maddeler,
- Özel Hastaneler Yönetmeliği 37. madde,
- Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik 26 ve 27. maddeler
- Uluslararası Sağlık Turizmi Yönetmeliği 12. Madde,
- Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik
Tanıtım ve Bilgilendirmede Temel İlkeler
Sağlık hizmetlerinde tanıtım ve bilgilendirmede temel prensipler, Türkiye’de 29 Temmuz 2023 tarihli yönetmelikle düzenlenmiştir.
| Sıra | Prensip | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Genel Ahlak ve Etik Uyumu | Tanıtım ve bilgilendirme, genel ahlak kurallarına, tıbbi deontolojiye ve meslek etiğine uygun olmalıdır. |
| 2 | Yetkili Kişiler Tarafından Yapılma Zorunluluğu | Bilgilendirme, yalnızca yasal olarak yetkili sağlık meslek mensupları tarafından yapılabilir (ör. hekim, eczacı). |
| 3 | Yanıltıcı Olmama | Faaliyetler, yanıltıcı, aldatıcı veya insan sağlığını tehlikeye düşüren içerik içermemelidir. |
| 4 | Talep veya Rekabet Ortamı Yaratmama | Tanıtım, talep oluşturmamalı veya haksız rekabet ortamı yaratmamalıdır. |
| 5 | Kanıtlanmamış Yöntemlerin Kullanılmaması | Kanıtlanmamış, standart dışı veya düzenlenmemiş tıbbi yöntemler tanıtımda yer alamaz. |
| 6 | Sınırlı Bilgi Paylaşımı | Paylaşılacak bilgiler, uzmanlık dalları, adres, iletişim bilgileri ve sağlığı koruyucu bilgilerle sınırlıdır. |
| 7 | Kanuna Uygun Uzmanlık Kullanımı | Kanun dışı uzmanlık dalları kullanılamaz (ör. 1219 sayılı Kanun). |
| 8 | Hasta Teşekkür İlanlarının Yasaklanması | Hasta teşekkür ilanları veya bunu ima eden faaliyetler yasaktır (Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi). |
| 9 | Hasta Yönlendirmesi Yapılmaması | Faaliyetler, hastaları belirli profesyonellere veya tesislere yönlendirme niteliğinde olamaz. |
| 10 | Bilimsel Terimlerin Yanıltıcı Kullanımı Yasak | Bilimsel terimler, araştırmalar veya istatistikler yanıltıcı şekilde kullanılamaz. |
| 11 | Güven ve Bilgi Eksikliğinin Sömürülmemesi | Faaliyetler, güven veya bilgi eksikliğini sömürerek üstünlük iddiasında bulunamaz. |
| 12 | İnternet Sitelerinde Güncelleme ve İletişim | İnternet sitelerinde en son güncelleme tarihi ve editör iletişim bilgileri yer almalıdır. |
| 13 | Arama Motoru Anahtar Kelimelerinin Uygunluğu | Arama motorlarındaki anahtar kelimeler ve sonuçlar yönetmelik hükümlerine uygun olmalıdır. |
| 14 | İstenmeyen İletişim Yasağı | Tanıtım için istenmeyen telefon, e-posta veya sosyal medya iletişimi yapılamaz. |
| 15 | Teşvik veya Hediye Yoluyla Tanıtım Yasak | Teşvik, çekiliş veya hediye yoluyla tanıtım yapılamaz. |
| 16 | Sosyal Medya ve Web Sitelerinin Uyumu | Sosyal medya ve web siteleri bu ilkeler çerçevesinde faaliyet göstermelidir; ihlallerde sorumluluk eşittir. |
| 17 | Organ ve Doku Bağışı Tanıtımının Sınırlandırılması | Organ ve doku bağışı tanıtımı, bilimsel, istatistiksel veya haber dağıtımı dışında yasaktır. |
Yönetmelik, tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinin denetimini de düzenler. İhlal durumunda, sağlık tesisleri iki kez uyarılır; üçüncü ihlalde ilgili birim üç gün süreyle durdurulabilir. Uluslararası sağlık turizmi tesisleri için daha sıkı yaptırımlar uygulanabilir. Yetkisiz veya ruhsatsız faaliyetler derhal durdurulur ve savcılığa suç duyurusunda bulunulur.
Denetim Mekanizmaları ve Yaptırımlar
Aykırılıklar Nasıl Tespit Edilir?
- CİMER başvuruları ve şikayetler incelenir.
- Basın, sosyal medya ve internet siteleri düzenli olarak taranır.
- Olağan ve olağanüstü denetimler yapılır.
Yaptırımlar Nelerdir?
Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik 10. Maddesinde aykırılara ilişkin uygulanacak yaptırımları hüküm altına alınmıştır. Aykırılık tespit edildiğinde;
- İdari Para Cezası : 1219 Sayılı Kanun 27. ve 44. Maddeleri uyarınca idari para cezası uygulanır. İdari para cezası tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Kabahatler Kanunu 27/3. Madde uyarınca Sulh Ceza Hakimliğine itirazda bulunulmalıdır. Yada 1 ay içerisinde ceza bedeli ödenmelidir.
- Faaliyet Durdurma : Sağlık hizmet sunucusunun faaliyet alanına göre ilk ihlalde uyarı verilir devamı halinde faaliyet durdurma cezası verilebilir. Faaliyet durdurma cezasına karşın İdari Yargı çevresinde Yürütmenin Durdurulması Talepli iptal davası açılabilir.
- Savcılığa Suç Duyurusu: Denetimlerde ruhsata aykırı ve yetkisiz kişilerin çalıştırıldığı tespit edilirse,1219 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Savcılık Ruhsatsız Sağlık Hizmeti sunulduğu iddiası ile 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası veya Yetkisiz Hekimlik yapıldığı iddiası ile 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası istemli iddianame düzenşyebilir. Bu durmda adli yargıda tespitlerin hatalı olduğunu, suç unsurunun oluşmadığı yönünde savunma yapmak gerekir. İlgili yazılarımıza ait bağlantılar aşağıda verilmiştir.
- Erişim Engellemesi: Sosyal Medya veya internet sayfası üzerinden yapılan aykırı yayınlar için erişimin engellenmesi istenir.
Sonuç
Sağlık alanında tanıtım ve bilgilendirme yaparken yasal sınırlara dikkat etmek kritik önem taşıyor. Kurallara uyulmaması durumunda ağır idari ve adli yaptırımlarla karşılaşılabilir. Yaptırımlar ile karşılaşmamak için sağlık hizmeti faaliyetlerinizde yetkin bir hukuk ofisi ile çalışmanızı tavsiye ederim.
Av. Ahmet Ayhan ÖZTÜRK
Destek Almak için İletişim asyfamızı Ziyaret Edebilrsiniz.