SGK’nın Eczanelere İlişkin Cezai Şart Uygulamaları
Sosyal Güvenlik Kurumu ( SGK ), eczaneler ile “İlaç Temin Sözleşmesi” imzalamaktadır. SGK sözleşme uyarınca sözleşmenin diğer tarafı olan eczaneye bir takım yaptırımlar uygulayabilmektedir. Bu yaptırımlar eczane açısından oldukça ağır olabilmektedir. MEDULA Sisteminin kapatılması , sözleşmenin feshi veya para cezaları eczanenin hizmetini devam ettirememe noktasına getirebilmektedir. Tabi herzaman verilen bu cezalar hukuka uygun olmamaktadır. Hatalı idari işlem, hukuki yollara başvurmak suretiyle düzeltimesi mümkündür. Bu yazıda, eczaneye uygulanan cezai şartın iptali davasının hukuki boyutunu, başvuru sürecini ve Yargıtay içtihatlarını detaylandıracağız.
Cezai Şart Nedir? Sözleşmede Yer Alan Cezai Yaptırımlar Nelerdir?
Her nekadar SGK bir kamu kurumu olsa da Eczane ile imzalan sözleşme özel hukuk alına girmektedir. Sözleşme ile ilgili uyuşmazlıklarda Türk Borçlar Kanunu uygulama alanı bulacaktır. Cezai şart, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 179-182 kapsamında, tarafların sözleşmeye aykırılık halinde ödenecek tazminatı önceden belirlemesidir. İlaç Temin Sözleşmesinde yer alan aykırılıklar ve yaptırımları şunlardır.
- Reçete/Hasta Seçimi Yapma: Reçetede yazılan ilacın bulunmasına rağmen verilmemesi, hasta/reçete seçimi yapılması durumunda uyarı; tekrarında sözleşme feshi ve 2 ay sözleşme yapılmaz.
- Sahte İmza veya Teslim Kaydı: İmzanın gerçek hasta/yakınına ait olmaması durumunda reçete bedelinin 5 katı ceza; tekrarında 5 kat ceza + sözleşme feshi + 1 ay sözleşme yapılmaz.
- Feshedilen Eczanenin Reçetelerini İşleme: Feshedilen eczanenin reçetelerini başkasının fatura etmesi durumunda 10 kat ceza; tekrarında 20 kat ceza + sözleşme feshi + 6 ay sözleşme yapılmaz.
- Eşdeğer Olmayan İlaç Verme: Farmasötik eşdeğer olmayan ilaç verilmesi durumunda en az 500 TL ceza.
- İlaç Teslim Edilmeden Fatura Kesme: İlaçların hasta/yakınına teslim edilmemesi durumunda 10 kat ceza; tekrarında 20 kat ceza + sözleşme feshi + 6 ay sözleşme yapılmaz.
- Katılım Payı Tahsil Etmeme/İade: Katılım payı almama veya iade etme durumunda 500 TL ceza; tekrarında sözleşme feshi + 1 ay sözleşme yapılmaz.
- Resmi Kurum İlaçlarını Fatura Etme: Resmi kurumlara ait ilaç kupürlerini fatura etme durumunda 3.000 TL ceza (1 yıl geçerli).
- Belge Tahrifatı: Belgelerde değişiklik yapılması durumunda 10 kat ceza; tekrarında 20 kat ceza + sözleşme feshi + 1 yıl sözleşme yapılmaz.
- Sahte Reçete/Kayıt: Provizyon sistemine sahte kayıt girilmesi durumunda 10 kat ceza; tekrarında 20 kat ceza + sözleşme feshi + 2 yıl sözleşme yapılmaz.
- Kuruma Bağış Yapma: Kuruma bağış veya hediye verilmesi durumunda sözleşme feshi + 3 ay sözleşme yapılmaz.
- Muvazaalı Faaliyet: Eczanenin muvazaalı işletilmesi durumunda tüm ödemeler geri alınır + 5 yıl sözleşme yapılmaz.
- Hasta Yönlendirme/Reçete Toplama: Kurye, komisyoncu vb. ile reçete kabul etme durumunda sözleşme feshi + 3 ay sözleşme yapılmaz.
- Bildirim Yükümlülüğünü İhlal: Zorunlu bildirimleri zamanında yapmama durumunda 500 TL ceza.
Sözleşmede Cezai şart yaptırımları hangi durumlarda uygulama alanı bulacağı açıkça yazmaktadır. Kurum denetmenleri gerek bir ihbar ile gerek rutin kontrolleri sırasında yaptıkları denetimlerde sözleşmeye aykırılıkları tespit ettiklerinde sözleşmede yer alan yaptırımları uygulayabilirler. Tabi denetmenin yaptığı bu tespit mutlak doğru değildir. Bu yaptırım kararı denetmenin kişisel bir görüşüdür. Sözleşmenin diğer tarafı olan eczane aynı fikirde değil ise itiraz haklarını kullanmalıdır.
SGK’nın Yaptırımına Karşı İtiraz Yolları
- SGK, sözleşme kapsamında cezai şart gerektiren fiilleri tespit ettikten sonra 20 gün içerisinde eczaneden savunma talep eder.
- Eczane 10 gün içerisinde savunmasını vermelidir.
- Eczane savunma verilmez veya verilen savunmaya rağmen cezai şart uygulanması halinde, ceza eczaneye tebliğ edilir.
- Tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içerisinde Kuruma itiraz edilebilir. Ancak İtiraz cezai şartın uygulamasını durdurmaz.
- İtiraz komisyonu 15gün içerisinde itirazı değerlendirir.
- Eczane tarafından yapılan itirazın reddi halinde, cezai şart uygulamasına karşı asliye hukuk mahkemesinde iptal davası açılabilir. Cezanın durudululması ancak Asliye Hukuk Mahkemesinden talep edilebilir. Mahkeme şartlar oluştuğunda İhtiyati Tedibir kararı ile Kurum işlemini yargılamanın sonuna kadar durdurabilir.
Kurum İşleminin İptali Davası
Görevli ve Yetkili Mahkeme
5510 Sayılı Kanun gereği SGK işlemlerine karşı görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Ancak yazımızın konusu olan SGK ile Eczane arasında imzalana sözleşme, özel hukuk alanı ilgilendirdiğinden görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Yetkili Mahkeme ise sözleşme akt edilen davalı Kurumun bulunduğu yer mahkemesidir.
Davası Süreci
- Ön Değerlendirme: SGK’na yapılan itiraz kurum tarafından ret edildikten sonra itiraz konusunun dava sürecine taşınıp taşınmayacağı değerlendirilmelidir. Zira hukukien haklı bir argüman yoksa açılacak olan dava eczaneye ek yük getirecektir. Bu nedenle cezai şartın hukuka uygunluğu analiz edilmelidir. Analiz sonucuna göre dava açmaya karar verilmelidir. SGK denetmeni inceleme sonrası bir cezai yaptırım öngörmüş olabilir. İtiraz komisyonu yapılan itirazı ret etmiş olabilir. Bu uygulanan yaptırımın doğru olduğunu göstermemektedir. Pek çok yargı kararından da gördüğümüz üzere SGK iddiasını ispat etmek durumundadır. Veyahut Eczane konumu itibari ile meydana gelen usulsüzlükte kusuru olmayabilir. Bu nedenle yapılacak ön değerlendirme bir yargılama süreci similasyonu gibi olmaldır. Değerlendirme sonunda dava açma kararı alınmalıdır.
- Dava Dilekçesi Hazırlığı: Hukuk davalarında dava dilekçesi yargılamanın en önemli adımıdır. Talep konusunu yargıtay uygulamaları ışığında delliller ile birlikte yazılı olarak mahkemeye sunulmalıdır.
- Mahkeme Süreci: Mahkeme süreci, ön inceleme duruşması, tahkikat duruşması ve karar duruşması aşamalarından oluşur. Bu süreç dosyadaki delil durumuna göre ena 3 duruşma süremesi beklenir. Bu da yaklaşık 8-12 ay süre alacaktır.
- Karar ve İtiraz: Mahkeme cezai şartı kısmen veya tamamen iptal edebilir. Tarafların verilen karar karşı üst mahkemeye başvuru hakları vardır. Yerel Mahkeme kararı sonrası karar istinaf mahkemesine ve Yargıtaya taşınabilir.
Yargıtay Kararları Işığında Kritik Hususlar
- Eczacıların en çok karşılaştıkları yaptırım, sahte reçete ve sahte rapor nedeniyle kurumun zarar ettirildiği iddiasıdır. Sahtecilik iddiası aynı zamanda ceza yargısının konusu olduğundan eczacı ve eczane çalışanı Sahtecilik, Nitelikli Dolandıcılık gibi ağır suçlamalarla da karşı karşıya kalabilmektedir. Yargıtay sözlşemenin 5.3.10. maddesinin eczacı aleyhine uygulanabilmesi için sahtecilik fiilinin eczacı veya eczane tarafından bilinmesi gerektiğini vurgulamaktadır. yargıtay, protokolün 4.3.6. maddesi gereği uygulanan reçete bedeli bakımından ise davacının reçete bedellerini ancak sahtecilik yapan kişilerden isteyebileceği, üçüncü kişilerin suç teşkil eden eylem ve fiillerinden davalı kurumun sorumlu tutulamayacağını, kabul etmiştir. (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/5518 K. 2021/3829 sayılı ve T. 8.4.2021 ilamı)
- Eczanenin karşılaştığı diğer bir uygulama ise SGK müfettişinin hasta veya hasta yakınının ifadesini doğru olarak kabul edip işlem tesis etmesidir. Yargıtay 3 Hukuk Dairesi bu tür durumlarda hastanın veya hasta yakınının tanık olarak dinlenerek reçete arkasında bulunan imzanın kendileriene ait olup olmadığının sorulması gerektiğini, hastanın ilaçları kullanıp kullanmadığının araştırılması gerektiğini söylemektedir.
- Yine uygulamada rastlanan bir diğer sorun da hasta veya hasta yakınının reçete arkasındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri süremesidir. SGK herhangibir inceleme yapmadan bu beyan ile cezai yaptırım uygulayabilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bir kararında ; ilaç alım protokolünün asıl amacının ilacın gerçek hastaya sağlamak olduğunu, hastanın ilacı kullanmış olması halinde cezai şart koşullarının oluşmadığını, kabul etmiştir.
- Sıklıkla karşılaşılan bir diğer durum ise; raporlu hasta reçetelerinin kalfalar tarafından hekime yazdırılıp hastalara ilaçların temin edilmesi durumudur. Bu duruma hasta memnuniyetini sağlamak adına hastalara ilaçları eczaneler tarafından yazdırılmakta ancak hastalar ilacı kullanmaktadır. Bu durumun çok yaygın olmasına karşın hukuka uygun olmadığı ortadadır. Ancak Yargıtay bu durumda dahi hastanın ilaç kullanıp kullanmadığının araştırması gerektiğini belirtmektedir.
Sonuç
SGK ile Eczanler arasında imzalanan “İlaç Temin Sözleşmesi” uyarınca SGK müfettiş ve denetmenleri eczanelere cezai yaptırım tesis etmektedirler. Yazımızda da ayrıntılı olarak belirtiğimiz üzere bu cezai işlemler genellikle hasta beyanına göre ayrıntılı bir araştırma olmaksızın uygulanmaktadır. Bu işlemlerin yasal yollar ile iptali mümkündür. Bu süreçte profesyonel hukuki yardım almak istenilen sonucu almakta elzemdir.
📞 İletişim: Cezai şart iptali davasıyla ilgili destek almak için İletişim sayfamızı ziyaret edin
AV. AHMET AYHAN ÖZTÜRK