2026 yılında sermaye piyasalarında yaşanan yatırım fonu krizi ve ardından yürürlüğe giren 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun, klasik ceza muhakemesi koruma tedbirleri ile sermaye piyasası hukukuna özgü tasfiye mekanizmalarını aynı potada eritmiştir. Sürecin yatırımcılar, şirketler ve üçüncü kişiler açısından en ağır ve doğrudan sonuç doğuran boyutu ise mal varlığına el koyma (CMK m. 128), banka hesaplarına konulan blokeler, soruşturmanın gizliliği (CMK m. 157) ve bu tedbirlere karşı başvurulan CMK m. 268 itiraz usulünün işleyişidir.
1. Hukuki Dayanak: CMK m. 128, MASAK Tedbirleri ve 7596 Sayılı Kanun
Ceza muhakemesinde taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma tedbiri, kural olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 128. maddesi uyarınca uygulanır. Kanun koyucu bu ağır koruma tedbiri için sıkı şekil şartları öngörmüştür:
- Soruşturma konusu suçun işlendiğine ve mal varlığı değerinin bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmalıdır.
- İsnat edilen fiil, CMK m. 128/2’de sınırlı sayıda (katalog) belirtilen suçlar kapsamında yer almalıdır.
- Suçtan elde edilen değerin tespiti için SPK, BDDK veya MASAK gibi ilgili kurumlardan teknik rapor alınması gerekir.
- Karar, kural olarak sulh ceza hâkimliği (gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde hâkim onayına sunulmak üzere Cumhuriyet savcısı) tarafından verilmelidir.
7596 sayılı Kanun’un 6. maddesi, tasfiyesine karar verilen fonlarla bağlantılı soruşturmalarda CMK m. 128 uyarınca el koyma kararı verilebileceğini açıkça düzenlemiştir. Ancak uygulamada sermaye piyasası suçlarının (örneğin piyasa dolandırıcılığı – SPKn m. 107) tek başına CMK m. 128 katalog suçları arasında yer almaması nedeniyle, soruşturma makamları dosyaları sıklıkla suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (TCK m. 282), nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158) veya güveni kötüye kullanma (TCK m. 155) suçlarıyla ilişkilendirerek mal varlığı tedbirlerine başvurabilmektedir.
2. Banka Hesaplarına Bloke Konulması ve Uygulamadaki Sorunlar
Fon soruşturmalarında en yaygın ve günlük ekonomik hayatı felç eden uygulama, şüpheli veya ilgili görülen kişilerin tüm banka ve aracı kurum hesaplarına bloke konulmasıdır. Hukuki açıdan banka hesaplarına yönelik kısıtlamalar iki farklı kanaldan yürümektedir:
- CMK m. 128 Kapsamında Hesaplara El Koyma: Sulh ceza hâkimliği kararıyla banka nezdindeki hak ve alacaklara el konulmasıdır. Ancak kanun, yalnızca “suçtan elde edildiğine dair somut delil bulunan” tutara el konulmasını emrederken, uygulamada bankalara gönderilen müzekkerelerle kişinin tüm mevduat, yatırım ve vadesiz hesaplarının bütünüyle dondurulduğu görülmektedir.
- 5549 Sayılı Kanun (MASAK) Kapsamında İşlem Erteleme / Bloke: Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı uyarınca, şüpheli işlem bildirimi üzerine hesap bakiyelerinin geçici süreyle dondurulması ve ardından adli el koyma kararına dönüştürülmesi yoluna gidilmektedir.
Temel Hukuki Aksaklıklar:
- Tutar Sınırı Olmaksızın Tam Blokaj: Fon işlemlerinden elde edildiği iddia edilen tutar belirli olsa dahi, hesabın tamamına bloke konulması kişinin maaş ödemelerini, vergi ve SGK yükümlülüklerini, ticari çek/senet ödemelerini ve en temel yaşam giderlerini dahi karşılayamamasına yol açmaktadır.
- Suç Öncesi Varlıkların Etkilenmesi: Hesapta suç tarihinden çok önce bulunan birikimlerin, kira gelirlerinin veya yasal ticari faaliyetlerden gelen nakit akışlarının ayrıştırılmadan bloke edilmesi mülkiyet hakkının (Anayasa m. 35) ve ölçülülük ilkesinin (Anayasa m. 13) açık ihlalini oluşturmaktadır.
3. “Soruşturmanın Gizliliği” ve Savunma Hakkı Çatışması
Banka hesapları bloke edilen, taşınmazlarına şerh konulan veya şirket ortaklık paylarına el konulan kişilerin karşılaştığı en büyük engel, soruşturmanın gizliliği (CMK m. 157) ve buna eklenen dosya inceleme kısıtlılığı (CMK m. 153/2) kararlarıdır.
- Bilgiye Erişim ve Tebligat Sorunu: İlgililer, banka hesaplarına konulan blokenin nedenini çoğu zaman resmi bir tebligatla değil, mobil bankacılık ekranlarında gördükleri “hesabınızda yasal kısıtlama / bloke bulunmaktadır” uyarısıyla öğrenmektedir. Banka şubeleri dahi çoğu zaman yalnızca dosya numarasını ve ilgili savcılığı bildirmekte; kararın hangi sulh ceza hâkimliğince verildiği, hangi kurum raporuna (SPK/MASAK) dayandığı ve blokenin hangi somut işleme özgü olduğu gizlilik gerekçesiyle taraflara açıklanmamaktadır.
- Gerekçesiz Tedbir ve Etkili İtiraz İmkânsızlığı: Dosya içeriğine ve tedbire dayanak teşkil eden SPK/MASAK analiz raporlarına erişemeyen kişinin, “hesaptaki paranın suçtan elde edilmediğini” somut verilerle ispatlaması fiilen imkânsız hâle gelmektedir. Bu durum, Anayasa Mahkemesi içtihatlarında vurgulanan silahların eşitliği ve mülkiyet hakkının usuli güvenceleri ilkeleriyle doğrudan çatışmaktadır.
4. CMK m. 268 Uyarınca İtiraz Usulü ve Uygulamadaki Kritik Noktalar
El koyma ve banka hesaplarına bloke konulmasına ilişkin sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı kanuni denetim yolu, CMK’nın 268. maddesinde düzenlenen itiraz kanun yoludur. Fon soruşturmaları bağlamında CMK m. 268 itiraz usulünün işleyişinde şu usuli kurallar ve pratik sorunlar öne çıkmaktadır:
- İtiraz Süresi ve Başlangıcı: Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı, kararın ilgililere tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Ancak banka blokesi veya taşınmaz şerhi gibi tedbirlerde kararın ilgilisine usulüne uygun tebliğ edilmediği durumlarda, ilgili kişinin tedbirden fiilen haberdar olduğu tarih (örneğin hesap blokesinin fark edilmesi veya banka/tapu kaydının görülmesi) süre hesabında kritik önem taşır; hak kaybı yaşanmaması için öğrenme üzerine en kısa sürede başvuruda bulunulması gerekir.
- İtirazın Yapılacağı ve İnceleyecek Merci: İtiraz dilekçesi, kararı veren sulh ceza hâkimliğine (veya bulunduğu yer sulh ceza hâkimliği aracılığıyla kararı veren hâkimliğe) sunulur. Kararı veren sulh ceza hâkimi itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie (sulh ceza hâkimliklerinin bulunduğu yargı çevresindeki diğer sulh ceza hâkimliğine / nöbetçi sulh ceza hâkimliğine) gönderir.
- İtirazın İncelenmesi ve Gerekçe Zorunluluğu: İtiraz mercileri kural olarak evrak üzerinden inceleme yapar (gerekli görülürse Cumhuriyet savcısı ve müdafi/vekil dinlenebilir). İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir (ancak yeni delil veya değişen koşullar halinde yeni talep/başvuru imkânı ve şartları oluştuğunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu saklıdır).
- Gizlilik Kısıtlılığı Altında Etkili İtiraz Stratejisi: CMK m. 153 kısıtlılığı nedeniyle dosya kapsamındaki SPK/MASAK raporlarına tam erişim sağlanamasa dahi; dilekçede CMK m. 128 şartlarının oluşmadığı, suç geliri ile bloke edilen varlık arasında somut illiyet bağı bulunmadığı, ölçülülük ilkesi uyarınca blokenin yalnızca iddia edilen tutarla veya belirli hesaplarla sınırlandırılması gerektiği ve suç öncesi/yasal gelir kaynaklarının (tapu, vergi levhası, maaş bordrosu, banka dekontları, ticari sözleşmeler) belgeleriyle ortaya konulması, itiraz merciinin denetimini somutlaştırmak açısından belirleyicidir.
5. Üçüncü Kişiler, Aile Üyeleri ve Geri Kazanım Hesabı Riski
Fon soruşturmalarında el koyma ve banka blokesi tedbirleri yalnızca doğrudan şüpheli sıfatını taşıyan fon yöneticileriyle sınırlı kalmamış; şüphelilerle ticari bağı bulunan şirketlere, aile üyelerine ve hatta yalnızca ilgili fon veya hisse senetlerinde işlem yapmış yatırımcılara kadar genişleyebilmiştir:
- 7596 Sayılı Kanun ve Geri Kazanım Hesabı: Kanun kapsamında TMSF nezdinde oluşturulan Geri Kazanım Hesabı ve kayyımların mal varlığı tasfiye yetkisi, haksız el koyma ve bloke kararlarının telafisini çok daha kritik bir boyuta taşımıştır.
- Hukuki Başvuru Zorunluluğu: Tedbir altındaki varlıklar üzerinde tasarruf işlemleri gerçekleşmeden önce, ilgililerin ve iyiniyetli üçüncü kişilerin hesap hareketlerini ayrıştırarak (fon öncesi bakiye, yasal ticari gelir, tapu ve vergi kayıtları) CMK m. 268 kapsamında itiraz ve kısmi veya tam bloke kaldırma talebinde bulunmaları ve el koymanın somut suç geliri tutarıyla sınırlandırılmasını talep etmeleri zorunludur.
Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
Sermaye piyasası krizlerinde yatırımcı mağduriyetlerinin giderilmesi ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi meşru ve zorunlu bir kamu yararıdır. Ancak bu amaca ulaşılırken uygulanan el koyma kararlarının ve banka blokelerinin soyut şüphelere değil, SPK ve MASAK raporlarıyla somutlaştırılmış illiyet bağına dayanması şarttır. Soruşturmanın gizliliği perdesi arkasında ilgililerin banka hesaplarına neden el konulduğunu dahi öğrenememesi ve CMK m. 268 itiraz mekanizmasının bilgi eksikliği nedeniyle işlevsizleşmesi, koruma tedbirini amacından saptırarak yargılamasız bir ekonomik infaza dönüştürmektedir. Hukuk devleti ilkesinin korunması için, kısıtlılık kararlarının dar yorumlanması, masumiyet karinesinin gözetilmesi, CMK m. 268 itirazlarının gerekçeli ve denetime elverişli şekilde karara bağlanması ve banka blokelerinin yalnızca somut suç geliri iddiasına konu tutarla sınırlandırılması gerekmektedir.
Av. Ahmet Ayhan ÖZTÜRK
ozturkveciceck@gmail.com
0552 730 84 96
